Dossier raadsonderzoek grondbedrijf Apeldoorn
Apeldoorn lijdt een miljoenenstrop op het grondbedrijf. De raad heeft een onderzoek laten doen naar dit megaverlies, onder leiding van SGP-fractievoorzitter Henk van den Berge. Op donderdag 2 en 9 februari 2012 debatteerde de gemeenteraad over het gepresenteerde rapport ”De grond wordt duur betaald”. Vanwege de miljoentekorten bij het grondbedrijf is het college op 9 februari 2012 gevallen.
In dit dossier vindt u informatie over het raadsonderzoek naar het Apeldoornse Grondbedrijf.
Aanleiding raadsonderzoek Grondbedrijf
Enquêtecommissie Grondzaken Apeldoorn
Presentatie van het onderzoeksrapport
Behandeling rapport in de raad
SGP-bijdrage aan de beschouwingen op 2 februari 2012
SGP-berichten betreffende raadsonderzoek Grondbedrijf
Aanleiding raadsonderzoek Grondbedrijf
Het grondbedrijf van Apeldoorn zit diep in de problemen. In de loop der jaren heeft het grote stukken grond aangekocht voor onder meer een nieuwe woonwijk (Zuidbroek) en een nieuw groot regionaal bedrijventerrein bij Apeldoorn-Zuid (het zogenaamde RBAZ, ten zuiden van de A1).
Het grondbedrijf is daarmee eigenlijk een soort projectontwikkelaar. Het koopt veelal agrarische grond en verkoopt dat weer voor woningbouw en bedrijventerreinen.
Hier is niets mis mee. Veel gemeenten proberen op deze manier geld te verdienen. Jarenlang ging dat goed, ook in Apeldoorn. Het grondbedrijf boekte miljoenen winst en daar konden allerlei projecten in onze gemeente van worden betaald.
 
De tijden zijn echter veranderd. De uitgifte van grond verloopt vooral door de economische problemen al ruim twee jaar veel trager dan verwacht. In plaats van dikke winsten, kampt het Apeldoornse grondbedrijf met zware verliezen. Tot grote schrik van de gemeenteraad. Begin 2011 werd een strop gemeld van bijna 70 miljoen euro.
De gemeenteraad reageerde zeer ontstemd op de problemen bij het grondbedrijf. Daar kwam bij dat de raad vond dat het college niet tijdig goede informatie had verstrekt over de financiële problemen bij RBAZ. Wethouder Rob Metz (VVD) kreeg hiervoor in februari 2011 een motie van treurnis aan zijn broek. Metz was tot voor kort verantwoordelijk voor het grondbedrijf.
De raad bepaalde dat de gang van zaken bij het grondbedrijf grondig tegen het licht moest worden gehouden via een officieel raadsonderzoek, zoals ook bij de affaire-Reesink een raadsonderzoek is uitgevoerd. Een raadsonderzoek is qua aanpak vergelijkbaar met een parlementaire enquête in de Tweede Kamer.
Terug naar boven
 
Enquêtecommissie Grondzaken Apeldoorn
De onderzoekcommissie kreeg opdracht „een gedegen beeld” te geven van het functioneren van het grondbedrijf tussen 2001 en 2010. De commissie heeft op een rij gezet hoe het grondbedrijf in al die jaren heeft gewerkt, maar ook bijvoorbeeld hoe de raad over de gang van zaken is geïnformeerd. In het raadsonderzoek is ook gekeken naar de problemen in Zuidbroek en het RBAZ, maar ook hoe Apeldoorn in de toekomst om moet gaan met het grondbedrijf.
De onderzoekscommissie bestaat uit de raadsleden Henk van den Berge (SGP), Gerhard Bos (CDA), Johan Kruithof (PvdA), Mark Sandmann (D66) en Henk Schutte (Leefbaar Apeldoorn). Voorzitter is Van den Berge, vice-voorzitter Kruithof. In 2005/2006 leidde de SGP-fractievoorzitter een vergelijkbaar raadsonderzoek, toen naar het slepende conflict tussen de gemeente en Reesink.
De commissie heeft voor het raadsonderzoek eerst een plan van aanpak opgesteld dat unaniem door de raad is goedgekeurd. De commissieleden hebben vervolgens, met hulp van een extern onderzoeksbureau, meters dossier over kwesties in en rond het grondbedrijf doorgespit. Beleidsnota’s, notities, brieven en emails, maar ook tussenrapportages of conceptrapporten kunnen immers bruikbare informatie opleveren. Daarbij interviewde de commissie betrokken wethouders, raadsleden, ambtenaren en betrokken ´externen´ om een duidelijker beeld van de situatie te krijgen.
 
Het meest spraakmakend in het raadsonderzoek zijn de openbare verhoren van 7 tot en met 18 november 2011. Middenin de half open cirkel van de raadzaal zit de ondervraagde. Voor het oog van vijf commissieleden. Camera’s zoemen. Een handvol geïnteresseerden volgt in de zaal de verhoren op de voet. Honderden mensen doen dat via de internetuitzending op apeldoorn.nl. Via de website van gemeente Apeldoorn kunnen de openbare verhoren in dit raadsonderzoek ook achteraf nog bekeken worden.
Het beeld dat oprijst is niet rooskleurig. Ambtenaren kritiseren wethouders, wethouders kritiseren ambtenaren. Wethouder één lijkt zijn straatje schoon te willen vegen, wethouder twee dumpt belastende feiten op zijn bordje. Wethouder Metz (VVD), ruim 6,5 jaar verantwoordelijk voor het grondbedrijf, is een hoofdrolspeler. ,,Ik heb regelmatig in het college aan de bel getrokken over de problemen bij het grondbedrijf.” Wethouder Spoelstra (PvdA) maakt gehakt van zijn verklaring. ,,Dat was blijkbaar in een ander college dan waar ik in zat.” PvdA-raadslid Kunneman verklaart met Metz te hebben afgesproken dat deze tussentijds zou aftreden. Metz ontkent. ,,Die afspraak is niet gemaakt.”
Uit de reeks verhoren ontstaat een beeld dat een wethouder –of mogelijk het hele college– in 2010 heeft geprobeerd gevoelige informatie over dreigende verliezen op het bedrijventerrein bij de A1 te hebben willen verbloemen. Begin 2011 kreeg wethouder Metz over deze kwestie al een motie van treurnis aan zijn broek. Het niet volledig informeren van de raad geldt als een ernstig feit.
De verhoudingen op het stadhuis, zo blijkt verder, zijn soms verre van optimaal. Wethouders intimideren ambtenaren, ambtenaren weigeren medewerking, aldus de verwijten. En het college had te weinig oog voor waarschuwingen uit de ambtelijke top.
Terug naar boven
 
Presentatie van het onderzoeksrapport
Donderdag 19 januari heeft de Enquêtecommissie Grondzaken, haar bevindingen gepresenteerd; na tien maanden onderzoek. Onze fractievoorzitter Henk van den Berge bood het rapport aan aan de burgemeester en de gemeenteraad. De titel van het rapport is: ”De grond wordt duur betaald”. In het slechtste geval is er immers een verlies in het grondbedrijf van 200 miljoen euro.
Klik hier om het rapport ”De grond wordt duur betaald” te downloaden
De hoofdconclusie is dat het college van Apeldoorn de gemeenteraad onjuist, onvolledig en te laat heeft geïnformeerd over problemen bij het grondbedrijf. Daarnaast zijn hoofdoorzaken van de miljoenenverliezen onder andere een te groot optimisme over mogelijkheden voor woningbouw, een te grootschalige verwerving van grond (218 hectare in plaats van de geplande benodigde 160 hectare) en het negeren van kritische signalen over te ambitieuze woningbouwplannen. Apeldoorn heeft te grote risico’s genomen, strategische fouten gemaakt en waarschuwingen in de wind geslagen.
Het college en de raad zagen het grondbedrijf te veel als een geldmachine om gemeentelijke projecten te financieren, concludeert de enquêtecommissie. Het gemeentebestuur onttrok van 2006 tot 2010 geld aan de algemene reserve van het grondbedrijf, terwijl de risico’s toenamen. Ook het huidige college valt volgens de enquêtecommissie het nodige te verwijten. Volgens de enquêtecommissie heeft het college de gemeenteraad „bewust onjuist geïnformeerd” over de ontwikkeling van een regionaal bedrijventerrein ten zuiden van de A1. Het college verzweeg een negatief resultaat van 15 miljoen euro, maar rekende erop dat woningbouw op die plek 20 miljoen euro zou opbrengen. De commissie heeft ondanks herhaalde verzoeken nergens een onderbouwing van die 20 miljoen kunnen vinden.
 
Er waren ook kritische woorden in de richting van de gemeenteraad zelf. De commissie concludeert dat de raad „erg lijdzaam” is geweest en veel ontwikkelingen heeft laten passeren. Raadsleden hadden „kritische vragen moeten stellen en aanzienlijke verbeteringen in de informatie¬voorziening moeten eisen.”
Een andere oorzaak van de problemen is dat de verhoudingen tussen wethouders onderling en tussen wethouders en ambtenaren geen schoonheidsprijs verdienen, zo concludeert de commissie. Bij de afdeling ruimtelijke ontwikkeling (RO) blijkt een angstcultuur te bestaan, waarin kritiek niet op prijs werd gesteld. Tot verbazing van de enquêtecommissie reageerde het college zelfs niet op waarschuwingen van de directeur RO. De commissie toonde zich „geschrokken” van deze bestuurlijke cultuur. De gemeentesecretaris heeft een „te passieve” rol gespeeld bij het oplossen van de problemen. De „robuuste stijl” van optreden van wethouder Metz (VVD) werd expliciet genoemd als mede¬oorzaak van de heersende angstcultuur. De bestuurscultuur leidde verder tot de nodige directiewisselingen bij RO.
Ook bleek dat de accountant van de gemeente vaak in te zachte bewoordingen had gewaarschuwd over de ontwikkelingen bij het grondbedrijf. Daarnaast blijkt dat de gemeentelijke controller geen onafhankelijke positie inneemt ten opzichte van het grondbedrijf.
Aan het eind van de presentatie bood Van den Berge het eerste exemplaar aan onze waarnemend-burgemeester Esmijer aan. Deze gaf de raad met nadruk het advies mee het rapport “grondig” te bestuderen voordat er (hoe verleidelijk ook) allerlei reacties (aan de pers) worden gegeven en politieke conclusies worden getrokken.
Klik hier voor de video van de volledige presentatie van het raadsonderzoek Grondbedrijf
Terug naar boven
 
Behandeling rapport in de raad
Op 2 februari 2012 hield de gemeenteraad een raadsdebat over het rapport. Wethouder Metz had vooraf reeds besloten na deze vergadering af te treden. Namens het college legde wethouder grondzaken Prinsen een verklaring af met daarin kritische kanttekeningen bij het onderzoeksrapport. Wethouder Spoelstra (financiën) gaf toe fouten te hebben gemaakt en bood zijn excuses daarvoor aan. Ook wethouder Metz legde een verklaring af. Hij gaf aan zich verantwoordelijk te voelen, maar niet schuldig. Geen erkenning fouten te hebben gemaakt; geen excuses. Wel beschuldigingen aan het adres van de onderzoekscommissie. Het college kondigde aan haar portefeuilles ter beschikking te stellen en de conclusie over de posities van de wethouders over te laten aan de raad.
Vervolgens kregen de fracties het woord om hun beschouwingen en reactie op het rapport te geven. Er volgden lange schorsingen. Zowel het college als de coalitiepartijen deden pogingen om de scherpe kantjes eraf te vijlen en de belangrijkste conclusies uit het rapport te halen. De raad onderschrijft uiteindelijk unaniem de harde conclusies, met een kleine nuancering dat er geen sprake is van “bewuste” misleiding. Drie moties kwamen in stemming, vooral bedoeld om zowel raad als college aan te zetten om de aanbevelingen van de commissie in concrete daden om te zetten. De motie van de SGP werd unaniem aangenomen.
 
Na een lange en chaotische vergadering (tot half 2) heeft de raad het rapport aanvaard. De vergadering wordt geschorst. Op 9 februari 2012 wordt verder gedebatteerd over de consequenties die aan het rapport verbonden moeten worden. Verschillende fracties spraken daarbij hun ongenoegen, schaamte en spijt uit over het verloop van de vergadering op 2 februari 2012, waarin de indruk werd gewekt dat coalitiepartijen in achterkamertjes de schade voor de coalitie wilden beperken.
Nadat alle fracties aan het woord waren geweest kwam wethouder Spoelstra als loco-burgemeester aan het woord. Namens de overgebleven wethouders kondigde hij het aftreden aan. Eerder stapte wethouder Metz al op. In tegenstelling tot Metz blijven de overige wethouder nog een maand aan. Dat is de maximale termijn om aan te mogen blijven. Het CDA zal het formatieproces voor een nieuw te vormen college opstarten.
Terug naar boven
 
SGP-berichten betreffende het raadsonderzoek Grondbedrijf
Hieronder treft u (nieuws)berichten die op deze site geplaatst zijn betreffende het raadsonderzoek Grondbedrijf.
10-04-2012
Nieuw college van B&W kent zwakke start
Apeldoorn heeft weer een college. Na een turbulente periode waarin alle wethouders opstapten, kan een nieuw college aan de slag. Niet iedereen is enthousiast. ,,Het blijft doormodderen.”
lees verder...
05-04-2012
Schrijnende reactie op raadsonderzoek
In Apeldoorn sneuvelen in zes jaar tijd twee colleges. Een onderzoekscommissie uit de raad trekt harde conclusies. Commissievoorzitter Henk van den Berge vat de behandeling van het rapport in één woord samen. ,,Schrijnend.”
lees verder...
05-04-2012
SGPost 27 / Duur betaalde grond leidt tot vertrek wethouders
Na een lange vergadering aanvaardde de raad op 2 februari het rapport "De grond wordt duur betaald" van de onderzoekscommissie grondbedrijf. Wethouder Metz trad nog diezelfde avond af. Een week later stapten ook de overige wethouders op. De SGP vindt het aftreden jammer, maar wel begrijpelijk.
open SGPost 27...
21-02-2012
Heel Apeldoorns college treedt af
Het Apeldoorns college is donderdagavond 9 februari gevallen als gevolg van de grote problemen bij het grondbedrijf. De SGP vindt het aftreden jammer, maar begrijpelijk. Fractievoorzitter Henk van den Berge verklaarde dat ,,we moeten leren van de fouten. Bovendien moet er een nieuwe bestuurscultuur komen om het geschonden vertrouwen te herstellen.”
lees verder...
03-02-2012
Rapport Comissie Grondbedrijf door de raad aanvaard
Na een lange vergadering heeft de raad op 2 februari het rapport "De grond wordt duur betaald" van de enquêtecommissie Grondbedrijf aanvaard. Zowel het college als de coalitiepartijen deden pogingen om de scherpe kantjes eraf te vijlen. Op één na mislukten al deze pogingen. Of er meer wethouders moeten aftreden dan alleen Metz, wordt volgende week beslist.
lees verder...
02-02-2012
SGP-bijdrage aan beschouwingen over onderzoeksrapport
Tijdens deze vergadering is er ook een motie van de SGP aangenomen om als raad in gesprek te gaan over de invulling van haar controlerende taak. Er moet een raadswerkgroep worden ingesteld die hier concrete voorstellen voor gaat doen. De SGP-motie werd unaniem aangenomen.
Lees hier de bijdrage aan het debat
20-01-2012
SGP bezint zich op rapport Enquêtecommissie Grondzaken Apeldoorn
Donderdag 19 januari heeft de Enquêtecommissie Grondzaken, ingesteld door de gemeenteraad, haar bevindingen gepresenteerd; na tien maanden onderzoek. Onze fractievoorzitter Henk van den Berge is voorzitter van deze commissie en bood het rapport aan aan de burgemeester en de gemeenteraad. De titel van het rapport is: ”De grond wordt duur betaald”. In het slechtste geval is er immers een verlies in het grondbedrijf van 200 miljoen euro.
lees verder...
14-12-2011
Apeldoorn duikt dieper in rode cijfers
De donkere wolken boven Apeldoorn maken plaats voor een gitzwarte lucht. Een bijstelling van het aantal nieuw te bouwen woningen veroorzaakt een tekort van 75 tot 135 miljoen euro. Apeldoorn duikt steeds dieper in de rode cijfers.
lees verder...
13-12-2011
SGPost 26 / Verhoren grondbedrijf doen stof opwaaien
De verhoren van de raadscommissie Grondbedrijf doen nu al het nodige stof opwaaien. Nog vóórdat het onderzoek is afgerond. De commissie zaagde wethouders, ambtenaren en politici door. Grondig.
open SGPost 26...
12-11-2011
Meerjarenbegroting in het teken van financiële perikelen
De meerjarenbegroting 2012 - 2015, door de raad besproken en vastgesteld op 3 en 10 november, stond in het teken van bezuinigingen. (...) Voorafgaande aan de besluitvorming over de begroting meldde het college dat er nog weer een verlies van tientallen miljoenen aan zit te komen bij het Grondbedrijf.
lees verder...
05-07-2011
SGPost 25 / Grondbedrijf met fors verlies, maar wel beter in beeld
Er is weer een nieuwe nota MPG (Meerjaren Perspectief Grondexploitaties) verschenen. Vanwege de grote verliezen die zichtbaar worden gemaakt is het geen nota om blij van te worden. Aan de andere kant wel verheugend dat nu alle gronden die de gemeente in bezit heeft daadwerkelijk in beeld zijn gebracht. Dat geeft een realistischer beeld. Daarom is onze fractie deze keer wel akkoord gegaan met de nota, terwijl we dat vorig jaar niet deden.
open SGPost 25...
05-05-2011
Raad onderzoekt megaverlies grondbedrijf
De Apeldoornse gemeenteraad is een onderzoek gestart naar het megaverlies bij het grondbedrijf. Voorzitter van de onderzoekscommissie is SGP-fractievoorzitter Henk van den Berge.
lees verder...
22-02-2011
SGPost 24 / Raad tikt wethouder fors op de vingers
Wethouder Rob Metz (VVD) ligt onder vuur. Hij zou de raad niet juist, tijdig en volledig hebben geïnformeerd over miljoenentegenvallers bij het Grondbedrijf. Een ernstig politiek feit.
open SGPost 24...
22-02-2011
SGPost 24 / Verlies van 68 miljoen bij het Grondbedrijf
Dat het Grondbedrijf van de gemeente geen grote winsten meer zou maken in de toekomst, was al aangekondigd. Maar dat het verlies in één jaar zou kunnen oplopen tot 68 miljoen, had niemand verwacht. De SGP maakte zich al langer zorgen omdat zij geen adequate antwoorden kreeg op vragen over mogelijke risico’s.
open SGPost 24...
15-12-2010
SGPost 23 / Grondbeleid onder de loep?
Het grondbedrijf is geen melkkoe meer van de gemeente. Het is eerder een zorgenkind. Er moet dus een kentering komen in het grondbeleid van de gemeente. Dat komt echter nog niet echt van de grond. De recente nota Grondbeleid van het college biedt niet veel meer dan een overzicht van de stand van zaken. De SGP vraagt daarom om een onderzoek door de rekenkamercommissie, met het oog op de toekomst, maar ook met een schuin oog naar het verleden.
open SGPost 23...
30-06-2010
SGPost 22 / Financiële verantwoording moet beter
Ruim 400 pagina’s, een kilo papier, valt op de vloermat. Nieuwsgierig maak ik de envelop open: ”Jaarstukken 2009” staat er als titel boven, met als ondertitel Jaarrekening en jaarverslag. (…) De resultaten van het grondbedrijf vallen ernstig tegen. De toekomst is met vele onzekerheden vervuld. In vakjargon geduid: Het risicoprofiel binnen complexen van het grondbedrijf is toegenomen, er is een zorgelijke en risicovolle situatie ontstaan. De reserves zijn sterk afgenomen.
open SGPost 22...
19-06-2010
De melkkoe staat droog
Het grondbedrijf was tot nog toe een belangrijke melkkoe van de gemeente. Goedkope landbouwgrond werd ingekocht, en in de vorm van dure bouwpercelen weer verkocht. Nu er vanwege de economische recessie bijna niet meer gebouwd wordt, blijft de gemeente met de grond zitten. Dat levert een minder rooskleurig Meerjarenperspectief met grote financiële risico’s. Vanwege deze risico’s stemde de SGP als enige fractie tegen.
lees verder...
Terug naar boven | 
